Skip to content

Η τραγική επανάληψη της ιστορίας.

30/10/2013

Στο περιοδικό της Εθνικής Αντίστασης που κυκλοφορεί, τεύχος 159, υπάρχει ένα άρθρο της Μαίρης Παπαδοπούλου – Ζιώγα με τίτλο «Η ιδεολογία της μοναρχοφασιστικής 4ης Αυγούστου» με αναφορά στα γεγονότα που προηγήθηκαν, ώστε να στρώσουν το δρόμο στη δικτατορία του Μεταξά.

Διαβάζοντας αυτό το άρθρο μπορείς να βρεις κοινά σημεία με το σήμερα, μετρώντας την διαφορετικότητα και το επίπεδο της πολιτικής παιδείας, καθώς και τις συνθήκες. Πιστεύω ότι αξίζει τον κόπο να διαβαστεί όσο το δυνατόν από περισσότερο κόσμο και γι αυτό κάνω ανάρτηση του άρθρου. Βέβαια καλύτερα θα ήταν να αγοραστεί το περιοδικό από όλους όσους θέλουν να μαθαίνουν την ιστορία που δεν πρόκειτε να γραφτεί από την αστική τάξη, ούτε να γίνει μάθημα ιστορίας στα σχολεία. Η θεματολογία και η ύλη είναι τέτοια που πράγματι αξίζει τα 2,5 ευρώ και πολύ περισσότερο αξίζει και η ενίσχυση της ΠΕΑΕΑ – ΔΣΕ, που δυσκολεύεται οικονομικά.

ΕΞΩΦΥΛΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ

Η ιδεολογία της μονάρχοφασιστικής 4ης Αυγούστου.

Της Μαίρης Παπαδοπούλου – Ζιώγα

1Πρωταγωνιστές στην κατάλυση των δη­μοκρατικών θεσμών και την εγκαθίδρυση της φασιστικής δικτατορίας της 4ης Αυγούστου, το 1936, στη χώρα μας, ήταν οι αγγλι­κοί μονοπωλιακοί κύκλοι, σε συνεργασία με την αντιδρα­στική μερίδα της ελληνικής πλουτοκρατικής ολιγαρχίας. Ακόμα από το 1930, οι Άγγλοι άρχισαν να προετοιμάζουν τη διεθνή κοινή γνώμη για την ανάγκη της κατάργησης της αβασίλευτης δημοκρατίας στην Ελλά­δα και την επαναφορά του Γεωργίου του Β’, που ήταν πιστός υπηρέτης των συμ­φερόντων τους.

Για πρόσχημα χρησιμοποί­ησαν την όξυνση των κοινωνικών αντιθέσεων στην Ελλάδα, που προκάλεσε η μεγάλη οικονομική κρίση 1929-1931, με συνέπεια την άνοδο του λαϊκοδημοκρατικού κινήματος, που, παρά τα αλλεπάλληλα στρατιωτικά πραξικοπήματα, έπαιρνε όλο και μεγαλύτερες διαστάσεις.

Η εργατική τάξη και όλα τα εργαζόμενα στρώματα, με την καθοδήγηση του ΚΚΕ, δυνάμωναν την αντίσταση και την πάλη τους ενάντια στην ολιγαρχία και τα ξένα μονο­πώλια που προσπαθούσαν να ξεπεράσουν την κρίση σε βάρος των εργαζόμενων λαϊ­κών μαζών.

Παράλληλα, με την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, δυνάμωσε ο κίνδυνος του πολέμου και διαγράφονταν όλο και πιο καθαρά τα επε­κτατικά σχέδια της φασιστι­κής Ιταλίας εναντίον της Ελλάδας και γενικότερα στο χώρο της Ανατολικής Μεσο­γείου.

Έτσι, οι Άγγλοι ιμπεριαλι­στές εντείνουν την επάνοδο του Γεωργίου Β’, επιδιώκο­ντας να δημιουργήσουν μια σταθερή κατάσταση στην Ελλάδα, ώστε να τη χρησιμο­ποιήσουν για στήριγμα τους στην Ανατολική Μεσόγειο ενάντια στην επεκτατική πολιτική της Ιταλίας, να προ­στατεύσουν τα συμφέροντα τους από το αναπτυσσόμενο λαϊκό κίνημα, αλλά και σαν προγεφύρωμα και βάση εξόρμησης κατά της Σοβιετικής Ένωσης, που προετοί­μαζε, τότε, ο διεθνής ιμπε­ριαλισμός, με μονάδα κρού­σης το χιτλεροφασισμό.

Τον Οχτώβρη του 1935, ύστερα από μια παρωδία «δημοψηφίσματος», που οργανώθηκε από τη δικτα­τορία του Κονδύλη – τη δια­βόητη «κοσμογονία» – με αφάνταστη τρομοκρατία, με χιλιάδες συλλήψεις, εκτοπί­σεις, φυλακίσεις, λογοκρι­σία, νοθεία και βιασμό της θέλησης του λαού, καταργή­θηκε η Δημοκρατία και επανεγκαθιδρύθηκε η Βασιλεία.

Το Γενάρη του 1936 διεξήχθησαν εκλογές, από τις οποίες βγήκαν, περίπου, ισοδύναμες οι δυο παλιές πολιτικές παρατάξεις, η βενιζελική και η αντιβενιζελική, ενώ το Λαϊκό Μέτωπο, συμμαχία του ΚΚΕ και άλλων προοδευτικών δυνάμεων, ανέδειξε 15 βουλευτές, που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στο σχηματισμό και την υπο­στήριξη της κυβέρνησης.

Ο φασιστικός κίνδυνος, όμως, ήταν μεγάλος. Είχαν εκκαθαριστεί οι ένοπλες δυνάμεις, οι δημόσιες υπη­ρεσίες, η εκπαίδευση, τα πνευματικά ιδρύματα από τα δημοκρατικά στοιχεία. Μπή­καν σε εφαρμογή τα πιστο­ποιητικά κοινωνικών φρονη­μάτων. Ο δεξιός Τύπος προ­παγάνδιζε ανοιχτά το φασι­σμό.

Το ΚΚΕ πάλευε μ’ όλες του τις δυνάμεις για την αποτρο­πή της φασιστικής δικτατο­ρίας και καλούσε σε ενότητα δράσης όλα τα δημοκρατικά κόμματα και οργανώσεις. Τα αστικά κόμματα, όμως, αρνή­θηκαν αυτή τη συνεργασία και με τη στάση τους διευκό­λυναν αντικειμενικά τις επι­διώξεις των Άγγλων και των φιλοφασιστικών στοιχείων. Έτσι, στις 4 Αυγούστου 1936, ο βασιλιάς Γεώργιος, με όρ­γανο του το στρατηγό Μετα­ξά, εγκαθίδρυσε φασιστικό καθεστώς.

Με την επάνοδο του βασι­λιά και την κήρυξη της δικτα­τορίας, ο αγγλικός έλεγχος στην οικονομική και πολιτική ζωή της Ελλάδας έγινε κυ­ρίαρχος.

Η βασιλομεταξική δικτατο­ρία της 4ης Αυγούστου, απ’ την πρώτη στιγμή φανέρωσε την αντιλαϊκή ουσία της, εξαπολύοντας λυσσασμένη επίθεση ενάντια στην εργα­τική τάξη και ιδιαίτερα στην πρωτοπορία της, το ΚΚΕ.

Με βασιλικό διάταγμα καταργούνται όλες οι δημο­κρατικές ελευθερίες και τα δικαιώματα του λαού. Η Ελλάδα μετατράπηκε σ’ ένα απέραντο στρατόπεδο συγκέντρωσης, όπου κυριαρχεί η φασιστική αυθαιρεσία. Το φασιστικό κράτος της 4ης Αυγούστου προσπάθησε με την τρομοκρατία να σπάσει την αγωνιστική διάθεση των λαϊκών μαζών με μια σειρά δημαγωγικά μέτρα.

Στα τέλη του 1937, η δικ­τατορία θέτει σε ισχύ το νό­μο 6298/1934 για τις κοινω­νικές ασφαλίσεις, που στην ουσία οι κοινωνικές αυτές ασφαλίσεις ήταν μια νέα οικονομική επιβάρυνση των εργαζομένων, αφού βασικά, στο μεγαλύτερο μέρος τους στηρίζονταν στη φορολογία του εργατικού εισοδήματος και όχι στην εισφορά των εργοδοτών και την κρατική επιδότηση. Έτσι, ενώ γενι­κεύτηκε υποχρεωτικά η φο­ρολογία των μεροκάματων, αντίθετα η συνταξιοδότηση, αλλά και η υγειονομική περί­θαλψη των εργαζομένων ήταν άθλια. Στην ουσία το Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλί­σεων (ΙΚΑ) ήταν ένα μέσο φασιστικής δημαγωγίας, που απέβλεπε στην εκτόνωση της λαϊκής αγανάκτησης και στην πολιτική διάβρωση των εργαζομένων.

Ένα άλλο μέτρο της δικτα­τορίας ήταν ο θεσμός των συλλογικών συμβάσεων και της υποχρεωτικής διαιτη­σίας. Με το πρόσχημα της εξασφάλισης, δήθεν, των συμφερόντων των εργαζο­μένων και της κοινωνικής αρμονίας, στην ουσία με την παρέμβαση του φασιστικού κράτους εξασφαλίζονταν τα συμφέροντα της εγχώριας ολιγαρχίας και των ξένων μονοπωλίων.

Κάτι ανάλογο συνέβαινε και με την εργαζόμενη αγροτιά, την οποία το φασιστικό καθεστώς παρέδωσε στο έλεος του τραπεζικού κεφα­λαίου, της ΑΤΕ, του ΑΣΟ, των εμπόρων, της Εταιρείας Λιπασμάτων και των άλλων κρατικών οργανισμών.

Έτσι, ενώ ο Μεταξάς δια­κήρυξε ότι με το νόμο 6777/1938 έλυνε το πρόβλημα των χρεών της αγροτιάς, στην ουσία η αγροτιά λη­στευόταν ακόμα πιο άγρια.

Η δικτατορία ψήφισε, επί­σης, το νόμο 759/1937, με τον οποίο μια σειρά επαγγέλματα κηρύχτηκαν «κεκο­ρεσμένα» και ότι γίνεται για την επαγγελματική προστα­σία και κατοχύρωση του επαγγελματοβιοτεχνικού κόσμου των πόλεων.

Πρέπει να πούμε ότι η δη­μαγωγία της δικτατορίας, με τα μέτρα αυτά και άλλα ανά­λογα, πέτυχε ως ένα βαθμό την ανοχή των μαζών και έτσι το φασιστικό καθεστώς να δημιουργήσει μια κατάσταση αναμονής.

Η ιδεολογική προσπάθεια της φασιστικής δικτατορίας, μέσα στους εργάτες και γενικά στους εργαζόμενους, ήταν να καλλιεργήσει την πεποίθηση δυνατότητας ύπαρξης «ταξικής ειρήνης και συνεργασίας» και «κοινό­τητας συμφερόντων κεφα­λαίου – εργασίας».

Παράλληλα, το καθεστώς αυτό προσπάθησε να εδραι­ωθεί και με την ωμή βία. Όπως και πριν την 4η Αυγού­στου, ο διωγμός των πολιτών καλυπτόταν κάτω από το μανδύα του αντικομμουνισμού. Εκεί που πρωτοτύπη­σε η δικτατορία, ήταν η κα­θιέρωση των «δηλώσεων αποκήρυξης» του κομμουνι­σμού και των πολιτικών πε­ποιθήσεων, που αποσκο­πούσε στην ηθική καταρρά­κωση των κομμουνιστών και στην καλλιέργεια του ραγια­δισμού. Τη μέθοδο αυτή η 4η Αυγούστου την ανήγαγε σε μαζική επίθεση ενάντια σ’ ολόκληρο το λαό. Παρ’ όλα αυτά, ούτε τους κομμουνι­στές πέταξε, ούτε την αντί­σταση του λαού απέφυγε.

Ιδεολογικά η 4η Αυγού­στου προετοιμαζόταν από νωρίτερα. Την πρωτοκαθεδρία σ’ αυτή τη φασιστική εξόρμηση είχε ο αξιωματι­κός – διευθυντής της Αντικομμουνιστικής Υπηρεσίας, Φεσόπουλος, του οποίου η υπηρεσία εξαρτιόταν από το Γενικό Επιτελείο Στρατού.

Στον κρίκο της ιδεολογι­κής προετοιμασίας του φα­σισμού, ανήκουν μια σειρά άρθρα των Κ. Τσάτσου, Λούβαρη, Π. Κανελλόπου­λου κ.ά., οι οποίοι μέσα απ’ την εφημερίδα «Ελληνική Φωνή» και το περιοδικό «Αρχείο Φιλοσοφίας», προπαγάνδιζαν τις αντιδραστι­κές ιδέες και θεωρίες, που βασικό περιεχόμενο τους είχαν τις εθνικοσοσιαλιστικές ιδέες του γερμανικού φασισμού.

2Ο Δημήτρης Γληνός,σε μια σειρά άρθρων του έκανε καταλυτική κριτική στις από­ψεις του Π. Κανελλόπουλου και τις «καινούριες» θεωρίες του, που ο Μεταξάς δε δίστασε, όταν ήρθε στην εξουσία, να τις υιοθετήσει και τις περιβάλει με το «εξαμβλωτικό νέο κράτος» του. Τα άρθρα του Γληνού παραμέ­νουν μέχρι σήμερα επικά

Αφού, λοιπόν, ο Μεταξάς και οι επιτελείς του αλυσοδεσαν τον ελληνικό λαό με το χαφιέδικο αστυνομικό μηχανισμό και αφού διακήρυξαν την αιωνιότητα του καθεστώτος τους, καθώς και ότι η δικτατορία ήταν «επανάσταση», προσπάθησαν να βρουν μια ιδεολογία που θεμελιώνει θεωρητικά το «αιώνιο» του καθεστώς τους, που δεν ήταν άλλο απο μια στυγνή δικτατορία του αγγλικού και ελληνικού κε­φαλαίου και των ανακτόρων.

Στην αρχή, ο δικτάτορα αναμασούσε στους λόγους του διάφορα γενικά και αφηρημένα για «ελληνικές παραδόσεις», «εθνικά ιδεώδη» κ.λπ. Επειδή, όμως, οι αορίστολογίες και η φτηνή πατριδοκαπηλεία δεν μπορούσα να συγκινήσουν τον ελληνικό λαό και ιδιαίτερα τη νεολαία, οι παράγοντες της δικτατο­ρίας αναζήτησαν περισσότερα συγκεκριμένα βάθρα για να δικαιώσουν την αντιλαϊκή τυραννία τους. Ανήγαγαν σε επίσημη ιδεολογία του καθε­στώτος τους τον αντικομμουνισμό, που ήταν, άλλωστε, και κοινή ιδεολογία για όλα τα φασιστικά καθεστώτα.

Ο αντικομμουνισμός, ό­μως, της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου ντύθηκε περίτε­χνα με το περίβλημα του «ελληνοχριστιανικού πολιτι­σμού», ή του «τρίτου ελληνι­κού πολιτισμού», όπως τον αποκαλούσαν. Και ο «τρίτος» αυτός ελληνικός πολιτισμός ήταν κληρονόμος και συνεχι­στής δυο άλλων «ελληνικών» πολιτισμών. Του τυραννικού δουλοχτητικού καθεστώτος της αρχαίας Σπάρτης, με τους είλωτες και του μεσαιω­νικού θεοκρατικού καθεστώ­τος του Βυζαντίου. Η φασι­στική δικτατορία, μόνο σ’ αυτά τα καθεστώτα έβλεπε τους προγόνους της και τα θεωρούσε σαν ελληνικά πρό­τυπα της τυραννίας της. Γιατί επιδίωξη της δικτατορίας ήταν να εξανδραποδίσει τον ελληνικό λαό, να μετατρέψει τους Έλληνες σε είλωτες της εγχώριας ολιγαρχίας και των ξένων μονοπωλίων, σε άβου­λα όργανα των τυχοδιωχτικών τους επιδιώξεων. Και για να πραγματοποιηθεί η επι­δίωξη αυτή, έπρεπε να ξερι­ζωθεί κάθε φιλελεύθερη σκέψη, κάθε επιστημονική πρόοδος, κάθε δημοκρατική τάση. Να κυριαρχήσουν, δηλαδή, στη χώρα τα σκοτά­δια της πρόληψης και της μεσαιωνικής βαρβαρότητας. Γι’ αυτό η δικτατορία εξιδανί­κευε το τυραννικό καθεστώς της αρχαίας Σπάρτης και το θεοκρατικό Βυζάντιο.

Τις θεωρητικές αυτές α­κροβασίες του Μεταξά και των υποστηριχτών του, τις αντίκρουσαν ο Γ. Καφαντά­ρης – αρχηγός του Κόμματος των Προοδευτικών – το 1938. Σε προκήρυξη του, υπογράμ­μιζε ότι ακόμα και στην αρ­χαία Σπάρτη υπήρχε απο­στροφή προς την τυραννία. Έτσι ο Παυσανίας που θέλη­σε να εγκαθιδρύσει προσω­πική εξουσία βρήκε τραγικό και ταπεινωτικό θάνατο.

Επίσης, ο Θ. Σοφούλης – αρχηγός του Κόμματος Φιλελευθέρων – με υπόμνημα του, που έστειλε στο βασιλιά, τον Απρίλη του 1939, ανέτρε­πε τους ισχυρισμούς της δικτατορίας, ότι δήθεν είχε αποκαταστήσει την εθνική ενότητα.

Ο Μεταξάς και οι συνεργά­τες του παρουσίαζαν την 4η Αυγούστου σαν ένα ιδιότυπο ελληνικό καθεστώς, που πηγάζει από τις ιδιομορφίες της χώρας. Και αυτό γιατί γνώριζαν την αντιπάθεια του λαού στο χιτλερικό και μουσολινικό καθεστώς, αλλά και γιατί δεν ήθελαν να προκα­λούν την κοινή γνώμη της Αγγλίας, της οποίας οι ιθύνο­ντες κύκλοι είχαν υποκινήσει και υποστηρίξει τη δικτατο­ρία.

Στην πραγματικότητα, η 4η Αυγούστου είχε όχι μόνο τα εσωτερικά, τα ουσιαστικά, αλλά και τα εξωτερικά γνωρί­σματα των φασιστικών καθε­στώτων. Ο ίδιος ο Μεταξάς, αναθαρρεμένος από τον πρωσικό μιλιταρισμό και το απολυταρχικό πνεύμα, δεν έκρυβε το θαυμασμό του στο ναζισμό και το φασισμό.

Ο Δημήτρης Γληνός, ανα­φερόμενος γενικότερα στην άνοδο του φασισμού στην Ευρώπη, την εποχή εκείνη έγραφε: «Από τη στιγμή που ο μηχανισμός της κοινοβου­λευτικής αστικής δημοκρα­τίας, χρησιμοποιούμενος από τα νέα κοινωνικά στρώ­ματα, αρχίζει να γίνεται επι­κίνδυνος για την κυριαρχία της αστικής τάξης… ο φασι­σμός στο πολιτικό επίπεδο είναι η αντεπανάσταση της αστικής τάξης».

Φυσικά, την περίοδο εκεί­νη στην Ελλάδα δεν υπήρχε προοπτική να καταχτήσουν στη Βουλή την πλειοψηφία αντικαπιταλιστικά κόμματα. Αλλά, το εργατικό κίνημα έκανε σταθερά και αποφασι­στικά βήματα, και υπήρχε προοπτική να δημιουργηθεί μια νέα αντιφασιστική λαϊκή ενότητα, πέρα από τον παλιό διχασμό σε βενιζελικούς και αντιβενιζελικούς. Η αντιδρα­στική δεξιά ήθελε να προλά­βει τις εξελίξεις αυτές, να διατηρήσει το μονοπώλιο στην εξουσία που είχε πετύ­χει μετά το κίνημα του 1935, να αντιμετωπίσει με τη βία την πίεση του εργατικού κινήματος. Η άνοδος του φασισμού στην Ευρώπη, οι δικτατορικές τάσεις που εκδηλώνονταν στα δύο με­γάλα αστικά κόμματα (Λαϊκό και Φιλελεύθερο), η διάσπα­ση των δημοκρατικών δυνά­μεων και κυρίως η υποστήριξη που έδωσε η Αγγλία στο βασιλιά Γεώργιο, και στον Μεταξά, διευκόλυναν την εγκαθίδρυση του φασιστικού καθεστώτος στην Ελλάδα. Το καθεστώς αυτό δε διέφε­ρε σε τίποτα ουσιαστικά από τα άλλα φασιστικά καθεστώ­τα που είχαν εγκαθιδρυθεί εκείνη την περίοδο στην Ευρώπη.

3Ο Μεταξάς και οι θεωρητι­κοί του, που είχαν αντιγρά­ψει από τους χιτλερικούς το «Φίρερ-πρίντσιπ», δηλαδή, την αρχή της παντοδυναμίας του αρχηγού, έχρισε εαυτόν εκπρόσωπο της «θέλησης του έθνους και της φυλής», ένα είδος θεόπνευστου και θεόσταλτου «σωτήρα». Έτσι, στο έργο του, ο τότε διευθυ­ντής του Γραφείου Επιχειρή­σεων, του Γενικού Επιτελεί­ου, συνταγματάρχης Αθ. Κοροζής, ανακήρυξε το δήμιο του ελληνικού λαού Μεταξά, «σύγχρονο Οδυσσέα, που έσωσε την Ελλάδα, στις δύ­σκολες μέρες».

Το καθεστώς της 4ης Αυ­γούστου υπήρξε ένα σύστη­μα ανοιχτής και βάρβαρης βίας, η πιο πειστική έκφραση της παρακμής της μεσοπο­λεμικής ελληνικής κοινωνίας. Η ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι το μοναρχοφασιστικό καθεστώς της 4ης Αυγού­στου δέχτηκε το πιο μοιραίο χτύπημα από τα φασιστικά καθεστώτα της Ιταλίας και της Γερμανίας. Η ιταλική επι­δρομή, τον Οκτώβρη του 1940, και η γερμανική εισβο­λή, τον Απρίλη του 1941, αποσύνθεσαν το καθεστώς της 4ης Αυγούστου.

Στις μέρες μας, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, είναι επιτακτικό κάθε δημο­κράτης, κάθε Έλληνας, να αγωνίζεται ενάντια στις σκοτεινές δυνάμεις που θέλουν να γυρίσουν τον τροχό της προόδου πίσω, έναντια στον επιθετικό συνασπισμό ΕΕ-ΝΑΤΟ-ΗΠΑ.

Η οδυνηρή πείρα δείχνει ότι τόσο η μοναρχοφασιστική δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936, όσο και η φασιστική τυραννία των μαύρων συνταγματαρχών, να επιβληθούν, γιατί υπήρχε ενότητα των δημοκρατικών αντιφασιατικών δυνάμεων.

Στις μέρες μας διδαγμένοι από την πολύχρονη πείρα είναι ανάγκη να δυναμώσουμε την πάλη μας ενάντια στις σκοτεινές δυνάμεις του ιμπεριαλισμού, που προσπαθούν να στρέψουν τον τροχό της Ιστορίας πίσω.

Advertisements
No comments yet

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: